Cách chỉnh van an toàn PCCC đúng quy trình kỹ thuật để bảo vệ hệ thống chữa cháy

Vì sao van an toàn PCCC cần được kiểm tra và chỉnh đúng?

Trong phòng bơm chữa cháy, áp suất thay đổi theo chế độ vận hành, đặc tính bơm và điều kiện của hệ thống. Nếu van mở quá sớm, hệ thống có thể không đạt áp suất cần thiết khi chữa cháy. Nếu mở quá muộn, áp suất có thể vượt giới hạn cho phép của đường ống, mặt bích, bơm và các thiết bị khác.

Vì vậy, cách chỉnh van an toàn PCCC không đồng nghĩa với việc tự ý tăng hoặc giảm áp suất cài đặt. Trước khi hiệu chỉnh, cần xác định đúng loại van, thông số thiết kế và giới hạn chịu áp của hệ thống.

QCVN 10:2025/BCA cũng đặt ra các yêu cầu về áp suất trong mạng đường ống chữa cháy và giải pháp giảm áp khi áp suất vượt ngưỡng cho phép ở một số vị trí. Bài viết này trình bày quy trình kiểm tra và hiệu chỉnh van xả áp PCCC theo hướng kỹ thuật, an toàn.

Van an toàn PCCC là gì?

Van an toàn PCCC là thiết bị bảo vệ hệ thống hoặc thiết bị chữa cháy khỏi tình trạng quá áp, tự động xả môi chất khi áp suất đạt đến giá trị cài đặt theo thiết kế.

Trong hệ thống bơm chữa cháy, cần phân biệt van an toàn/van xả áp PCCC của bơm với các loại van khác:

• Van an toàn: bảo vệ quá áp.

• Van giảm áp: duy trì áp suất phía sau ở mức phù hợp.

• Van một chiều: ngăn dòng chảy ngược.

• Van điều khiển: điều khiển dòng hoặc áp suất theo chức năng thiết kế.

Không nên gọi tất cả van liên quan đến áp suất trong hệ thống PCCC là "van an toàn". Nhầm lẫn này dẫn đến thao tác và mục đích điều chỉnh sai, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hệ thống.

Nguyên lý hoạt động của van an toàn PCCC

Van hoạt động theo chu trình:

• Áp suất bình thường: van đóng.

• Áp suất tăng: lực tác động lên cơ cấu đóng tăng.

• Đạt áp suất cài đặt: van bắt đầu mở theo đặc tính thiết kế để xả áp.

• Áp suất giảm: van trở về trạng thái đóng theo cơ chế của van.

Với van xả áp dùng cho bơm chữa cháy, tiêu chí quan trọng không chỉ là "van mở ở bao nhiêu bar". Cần xét thêm lưu lượng xả, đặc tính bơm và áp suất định mức của các thành phần hệ thống. Tài liệu NFPA 20 cũng quy định việc lựa chọn và cài đặt van relief theo điều kiện áp suất của bơm và giới hạn áp suất của hệ thống.

Hiểu nguyên lý này giúp bạn thấy vì sao hiệu chỉnh phải dựa trên thiết kế, không thể chỉnh theo cảm giác.

Khi nào cần chỉnh van an toàn PCCC?

Không nên mặc định rằng cứ van xả nước là phải chỉnh lại. Các trường hợp nên được đơn vị có chuyên môn kiểm tra/hiệu chỉnh:

• Van mở ở áp suất bất thường hoặc không mở khi đạt ngưỡng thiết kế.

• Van rò rỉ liên tục.

• Áp suất hệ thống thay đổi sau cải tạo, thay bơm chữa cháy hoặc thay đổi đường ống, thiết bị.

• Van đã tháo sửa chữa.

• Kết quả thử nghiệm không đạt.

• Tem/niêm phong hoặc hồ sơ cài đặt không còn phù hợp.

Không nên tự ý chỉnh khi:

• Chưa xác định áp suất thiết kế hoặc không có datasheet của van.

• Không có đồng hồ áp suất phù hợp.

• Không xác định được giới hạn chịu áp của hệ thống.

• Hệ thống đang vận hành hoặc chưa có phương án cô lập an toàn.

Hậu quả của việc chỉnh khi thiếu thông tin là van mất chức năng bảo vệ đúng lúc cần thiết.

Các thông số cần xác định trước khi chỉnh van an toàn PCCC

Phần này tránh việc chỉ tập trung vào thao tác chỉnh mà bỏ qua căn cứ kỹ thuật:

• Áp suất cài đặt: giá trị van được thiết kế để bắt đầu xả theo đặc tính của nhà sản xuất.

• Áp suất làm việc: mức áp suất hệ thống thường xuyên vận hành.

• Áp suất định mức của thiết bị: gồm đường ống, mặt bích, bơm, van và thiết bị phụ trợ.

• Áp suất shut-off/churn của bơm: đặc biệt quan trọng khi đánh giá van relief của bơm chữa cháy.

• Lưu lượng xả: van không chỉ cần mở mà còn phải xả phù hợp với điều kiện thiết kế.

• Môi chất: hệ thống PCCC thường gặp nước chữa cháy, nhưng cấu hình cụ thể vẫn theo thiết kế.

Thành phần có áp suất định mức thấp nhất sẽ là giới hạn cho toàn hệ thống, nên không thể chỉ nhìn vào riêng van.

Cách chỉnh van an toàn PCCC theo quy trình kỹ thuật

Nên thực hiện theo quy trình kiểm tra → hiệu chỉnh → thử nghiệm → ghi nhận, thay vì tự vặn cơ cấu chỉnh:

1. Xác định đúng van: hãng, model, DN, kiểu kết nối, áp suất định mức, tem/nhãn.

2. Kiểm tra hồ sơ kỹ thuật: datasheet, bản vẽ, giá trị cài đặt, hồ sơ thiết kế PCCC, biên bản thử nghiệm trước đó.

3. Kiểm tra tình trạng hệ thống: đồng hồ áp suất, đường ống, van cô lập, đường xả, điểm kết nối, rò rỉ.

4. Cô lập và đảm bảo an toàn: không điều chỉnh trên hệ thống đang chịu áp nếu chưa có quy trình cô lập, xả áp và biện pháp kiểm soát phù hợp.

5. Hiệu chỉnh theo tài liệu nhà sản xuất: dùng thiết bị đo áp suất phù hợp, theo giá trị đã xác định trong thiết kế hoặc tài liệu kỹ thuật.

6. Thử nghiệm sau hiệu chỉnh: kiểm tra áp suất tác động, khả năng xả, khả năng đóng lại, rò rỉ, đồng hồ và đường xả.

7. Ghi nhận kết quả: giá trị cài đặt, kết quả thử, ngày kiểm tra, model/serial, đơn vị thực hiện, tình trạng niêm phong.

Bài viết không đưa hướng dẫn kiểu "vặn vít bao nhiêu vòng", vì cơ cấu chỉnh và đặc tính khác nhau tùy từng model van.

Áp suất chỉnh van an toàn PCCC bao nhiêu là phù hợp?

Đây là câu hỏi được tìm nhiều, nhưng không có một mức bar chung cho mọi hệ thống. Giá trị phù hợp phải được xác định theo chuỗi:

Thiết kế hệ thống → đặc tính bơm → áp suất định mức của thiết bị → cấu hình đường ống → yêu cầu nhà sản xuất → tiêu chuẩn/quy chuẩn áp dụng.

Với hệ thống bơm chữa cháy, NFPA 20 quy định relief valve phải được thiết lập sao cho áp suất không vượt quá mức chịu áp của các thành phần hệ thống trong các điều kiện tiêu chuẩn nêu ra. QCVN 10:2025/BCA cũng quy định các giới hạn và yêu cầu liên quan đến áp suất của mạng đường ống chữa cháy.

Vì vậy, cùng một model van nhưng ở hai công trình khác nhau có thể có giá trị cài đặt khác nhau. Hãy lấy giá trị từ hồ sơ thiết kế thay vì tham khảo con số của công trình khác.

So sánh van an toàn PCCC với van giảm áp và van điều áp

Ba loại van này không thể thay thế cho nhau. Van xả áp PCCC bảo vệ hệ thống khi có sự cố quá áp, còn van giảm áp và van điều áp kiểm soát áp suất trong vận hành. Nhầm lẫn giữa chúng khiến quy trình chỉnh và mục tiêu điều chỉnh đều sai.

Van an toàn PCCC được sử dụng ở đâu?

• Phòng bơm chữa cháy và hệ thống bơm diesel.

• Một số cấu hình bơm có nguy cơ tạo áp suất vượt giới hạn.

• Hệ thống đường ống chữa cháy.

• Hệ thống chữa cháy tự động theo thiết kế.

• Các hệ thống có yêu cầu kiểm soát áp suất đặc biệt.

Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật của Bộ Công an nêu rằng van an toàn cho bơm được bố trí khi áp suất dừng bơm và áp suất hút tĩnh có thể vượt áp suất cho phép của hệ thống. Van được bố trí giữa bơm và van một chiều đầu đẩy theo tài liệu được dẫn chiếu.

Như vậy, vị trí lắp van cũng là một phần của thiết kế, không chỉ riêng giá trị cài đặt.

Những sai lầm thường gặp khi chỉnh van an toàn PCCC

• Chỉnh theo cảm tính → không dựa trên thiết kế hoặc datasheet.

• Nghĩ áp suất càng cao càng tốt → có thể vượt giới hạn chịu áp của một hoặc nhiều thành phần.

• Chỉ nhìn đồng hồ áp suất → đồng hồ có thể sai lệch hoặc không phù hợp dải đo.

• Nhầm van an toàn với van giảm áp → thao tác và mục đích điều chỉnh sai.

• Không kiểm tra đường xả → van mở nhưng khả năng xả thực tế không đảm bảo.

• Không ghi nhận giá trị sau hiệu chỉnh → khó truy xuất khi bảo trì, kiểm tra hoặc xảy ra sự cố.

Đa số sai lầm này xuất phát từ việc bỏ qua hồ sơ thiết kế và tài liệu nhà sản xuất, nên khắc phục bằng cách chuẩn bị đầy đủ trước khi thao tác.

Checklist trước khi chỉnh van an toàn PCCC

• Xác định đúng model van

• Kiểm tra DN/PN hoặc class

• Kiểm tra môi chất

• Xác định áp suất thiết kế và áp suất làm việc

• Kiểm tra đặc tính bơm chữa cháy

• Kiểm tra giới hạn áp suất của đường ống và thiết bị

• Kiểm tra đồng hồ áp suất

• Kiểm tra đường xả

• Có datasheet/catalogue của nhà sản xuất

• Có hồ sơ thiết kế PCCC liên quan

• Có phương án cô lập và xả áp an toàn

• Có thiết bị kiểm tra phù hợp

• Ghi nhận kết quả sau hiệu chỉnh

Tham khảo thêm: [chèn link: danh mục van an toàn / van xả áp] và [chèn link: hướng dẫn bảo trì hệ thống bơm chữa cháy].

Lưu ý an toàn khi tìm cách chỉnh van an toàn PCCC

Cần tuân thủ 5 nguyên tắc:

1. Không tự ý thay đổi giá trị cài đặt khi chưa xác định giá trị thiết kế.

2. Không thao tác khi hệ thống còn áp suất nếu chưa có quy trình an toàn phù hợp.

3. Không bỏ qua giới hạn chịu áp của đường ống và thiết bị.

4. Không khóa hoặc cô lập van bảo vệ theo cách làm mất chức năng bảo vệ của hệ thống.

5. Sau hiệu chỉnh phải kiểm tra và ghi nhận kết quả.

QCVN 10:2025/BCA yêu cầu hệ thống PCCC được trang bị và bố trí theo các yêu cầu kỹ thuật tương ứng. Việc thiết kế, lắp đặt và kiểm tra cần thực hiện theo hồ sơ và tiêu chuẩn/quy chuẩn áp dụng.

Tuân thủ các nguyên tắc này giúp tránh hư hỏng thiết bị và rủi ro cho người thao tác.

Câu hỏi thường gặp về cách chỉnh van an toàn PCCC

Van an toàn PCCC chỉnh bao nhiêu bar?

Không có một mức áp suất chung cho mọi hệ thống. Giá trị phải căn cứ vào thiết kế, đặc tính bơm, giới hạn chịu áp của hệ thống, model van và tài liệu kỹ thuật áp dụng.

Có thể tự chỉnh van an toàn PCCC tại công trình không?

Không nên thao tác tùy ý. Việc hiệu chỉnh cần theo quy trình kỹ thuật, điều kiện an toàn và tài liệu của van/hệ thống.

Van an toàn PCCC bị rò nước có cần chỉnh lại không?

Không nhất thiết. Rò rỉ có thể liên quan đến seat, đĩa van, cặn bẩn, hư hỏng cơ cấu hoặc điều kiện áp suất. Cần kiểm tra nguyên nhân trước khi quyết định hiệu chỉnh.

Van an toàn và van giảm áp PCCC có giống nhau không?

Không. Van an toàn chủ yếu bảo vệ quá áp, còn van giảm áp duy trì hoặc giảm áp suất phía sau theo điều kiện thiết kế.

Sau khi chỉnh van an toàn cần kiểm tra gì?

Cần kiểm tra giá trị tác động, khả năng xả, khả năng đóng lại, rò rỉ, đồng hồ đo và hồ sơ ghi nhận kết quả.

Chỉnh van an toàn PCCC đúng cách để bảo vệ toàn bộ hệ thống

Ba điểm cần nhớ về cách chỉnh van an toàn PCCC:

• Không có một mức cài đặt chung cho mọi van an toàn PCCC.

• Hiệu chỉnh phải dựa trên thiết kế, bơm, van, đường ống, giới hạn áp suất và tài liệu kỹ thuật.

• Sau hiệu chỉnh cần kiểm tra và ghi nhận kết quả để hệ thống tiếp tục bảo vệ đúng chức năng.

Làm đúng quy trình giúp hệ thống chữa cháy đạt áp suất khi cần và không vượt giới hạn của thiết bị.

Bạn cần xác định giá trị cài đặt hoặc phương án xử lý van xả áp PCCC? Hãy chuẩn bị model van, DN, áp suất làm việc, thông số bơm và hình ảnh tem van, rồi gửi cho chúng tôi. Đội ngũ kỹ thuật sẽ đối chiếu trước khi thực hiện và tư vấn phương án phù hợp.

Rất mong các bạn quan tâm và theo dõi yuanan.vn để cập nhật thông tin mới nhất về cách chỉnh van an toàn pccc!