Thời hạn kiểm định van an toàn là bao lâu? Quy định cần biết

Van an toàn là thiết bị có nhiệm vụ bảo vệ hệ thống khi áp suất tăng vượt giới hạn cho phép. Trong quá trình vận hành, van có thể chịu tác động của nhiệt độ cao, áp suất lớn, môi chất ăn mòn, cặn bẩn hoặc hao mòn cơ khí. Vì vậy, kiểm định van an toàn là một trong những công việc quan trọng nhằm đánh giá khả năng làm việc thực tế của thiết bị.

Một vấn đề được nhiều đơn vị quan tâm là thời hạn kiểm định van an toàn là bao lâu, bao lâu phải kiểm định lại và trường hợp nào phải kiểm định bất thường?

Điểm cần lưu ý là không nên mặc định mọi van an toàn đều có cùng một thời hạn kiểm định, chẳng hạn 12 tháng/lần. Thời hạn phụ thuộc vào thiết bị mà van được lắp trên, quy chuẩn hoặc quy trình kiểm định áp dụng, điều kiện vận hành và kết luận của lần kiểm định trước. Các biểu mẫu kiểm định bình chịu áp lực cũng thể hiện riêng mục “thời hạn kiểm định” và có thể ghi lý do rút ngắn thời hạn.

1. Thời hạn kiểm định van an toàn là bao lâu?

Không có một con số duy nhất áp dụng cho mọi van an toàn.

Trong thực tế, van an toàn thường được kiểm tra như một bộ phận bảo vệ của nồi hơi, bình chịu áp lực, hệ thống đường ống hoặc thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Vì vậy, chu kỳ kiểm định cần được xác định theo quy định áp dụng cho thiết bị/hệ thống cụ thể.

Ví dụ, đối với một số hệ thống đường ống, quy định hiện hành có thể quy định chu kỳ định kỳ 3 năm, 2 năm hoặc 1 năm tùy tuổi thiết bị và đặc tính môi chất. Trường hợp nhà chế tạo quy định hoặc cơ sở yêu cầu chu kỳ ngắn hơn thì có thể áp dụng thời hạn ngắn hơn; nếu quy chuẩn kỹ thuật quốc gia quy định riêng thì phải thực hiện theo quy chuẩn đó.

Do đó, khi hỏi “van an toàn bao lâu kiểm định một lần?”, cần xác định trước van đang được sử dụng cho thiết bị nào.

2. Các hình thức kiểm định van an toàn

Về cơ bản, việc kiểm định an toàn có thể được chia thành kiểm định lần đầu, kiểm định định kỳ và kiểm định bất thường.

2.1. Kiểm định lần đầu

Kiểm định lần đầu được thực hiện trước khi thiết bị thuộc diện phải kiểm định được đưa vào sử dụng theo quy định áp dụng.

Mục đích là đánh giá tình trạng kỹ thuật và các thiết bị bảo vệ, trong đó có van an toàn, trước khi hệ thống vận hành chính thức.

Đối với nồi hơi, nội dung kiểm định có thể bao gồm việc kiểm tra van an toàn, thiết bị đo lường và các thiết bị bảo vệ. Trong quá trình thử vận hành, van an toàn được kiểm tra và hiệu chỉnh áp suất đặt theo quy trình áp dụng.

2.2. Kiểm định định kỳ

Đây là hình thức kiểm định được thực hiện theo chu kỳ đã xác định sau lần kiểm định trước.

Mục đích là đánh giá xem thiết bị vẫn đáp ứng yêu cầu an toàn sau một thời gian vận hành hay không.

Đối với bình chịu áp lực, hồ sơ kiểm định định kỳ có thể bao gồm lý lịch thiết bị, biên bản và kết quả kiểm định lần trước, nhật ký vận hành, hồ sơ bảo dưỡng, sửa chữa và các tài liệu liên quan. Nội dung kiểm tra còn bao gồm tình trạng các thiết bị an toàn như van an toàn, áp kế và các thiết bị phụ trợ.

2.3. Kiểm định bất thường

Không nhất thiết phải chờ đến khi hết chu kỳ định kỳ mới kiểm định lại.

Kiểm định bất thường có thể được thực hiện khi thiết bị xảy ra sự cố, được sửa chữa hoặc thay đổi có ảnh hưởng đến tình trạng kỹ thuật an toàn, thay đổi vị trí lắp đặt hoặc sau một thời gian dài ngừng vận hành, tùy quy trình áp dụng.

Chẳng hạn, một số quy trình kiểm định bình chịu áp lực yêu cầu kiểm định bất thường khi thiết bị được vận hành lại sau thời gian nghỉ từ 12 tháng trở lên hoặc sau sửa chữa lớn, thay đổi kết cấu.

3. Kiểm định van an toàn nồi hơi có phải 12 tháng/lần?

Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng nội dung về thời hạn kiểm định van an toàn.

Không nên viết chung rằng “tất cả van an toàn nồi hơi đều phải kiểm định 12 tháng/lần” nếu chưa xác định quy trình hoặc quy chuẩn áp dụng cho nồi hơi cụ thể.

Trong quy trình kiểm định nồi hơi, van an toàn là một trong những thiết bị được kiểm tra trong quá trình kiểm định. Nội dung kiểm tra có thể bao gồm tình trạng van, áp suất đặt và khả năng hoạt động của thiết bị bảo vệ.

Vì vậy, thời hạn tiếp theo cần được căn cứ vào biên bản/giấy chứng nhận kiểm định và quy định kỹ thuật áp dụng cho chính thiết bị đó.

Đây cũng là lý do trong mẫu biên bản kiểm định bình chịu áp lực có mục riêng để ghi thời hạn kiểm định tiếp theo và lý do rút ngắn thời hạn, thay vì quy định một thời hạn cố định cho mọi trường hợp.

4. Những yếu tố ảnh hưởng đến thời hạn kiểm định

Thời hạn kiểm định có thể khác nhau tùy điều kiện thực tế. Một số yếu tố cần xem xét gồm:

Tuổi thiết bị

Thiết bị đã sử dụng lâu năm thường cần được đánh giá kỹ hơn. Một số quy trình kiểm định quy định chu kỳ ngắn hơn đối với thiết bị đã sử dụng trên 12 hoặc 24 năm.

Môi chất làm việc

Môi chất có tính ăn mòn, độc hại, cháy nổ hoặc điều kiện làm việc khắc nghiệt có thể làm tăng yêu cầu kiểm tra an toàn.

Ví dụ, quy trình đối với hệ thống đường ống quy định chu kỳ ngắn hơn đối với hệ thống sử dụng môi chất cháy nổ, độc hại hoặc có tác nhân ăn mòn kim loại.

Áp suất và nhiệt độ

Van an toàn làm việc ở áp suất và nhiệt độ cao cần được đánh giá phù hợp với điều kiện thiết kế. Những thay đổi bất thường về áp suất hoặc nhiệt độ cũng có thể là dấu hiệu cần kiểm tra sớm.

Tình trạng thực tế của van

Van bị rò rỉ, đóng không kín, hoạt động không ổn định, có dấu hiệu ăn mòn hoặc bị kẹt là những vấn đề không nên chờ đến kỳ kiểm định tiếp theo mới xử lý.

5. Khi nào cần kiểm định van an toàn trước thời hạn?

Có một số tình huống cần đặc biệt lưu ý.

Van đã được sửa chữa

Nếu van hoặc thiết bị chịu áp đã được sửa chữa theo cách có ảnh hưởng đến tình trạng kỹ thuật an toàn, cần xem xét yêu cầu kiểm định bất thường trước khi đưa trở lại vận hành.

Thay đổi vị trí lắp đặt

Khi thiết bị được di chuyển hoặc thay đổi vị trí lắp đặt, yêu cầu kiểm định có thể thay đổi tùy đối tượng và quy trình áp dụng.

Hệ thống xảy ra sự cố

Sau sự cố liên quan đến quá áp, rò rỉ hoặc bất thường trong vận hành, không nên tiếp tục sử dụng van chỉ dựa trên thời hạn kiểm định cũ.

Van có dấu hiệu bất thường

Nếu van không đóng kín, bị rò môi chất, có tiếng xì bất thường hoặc áp suất mở không đúng với giá trị yêu cầu, cần kiểm tra và xử lý trước khi tiếp tục vận hành.

6. Kiểm định van an toàn gồm những nội dung gì?

Tùy loại thiết bị và quy trình áp dụng, kiểm định có thể bao gồm nhiều nội dung khác nhau.

Thông thường, kiểm định viên sẽ xem xét hồ sơ, kiểm tra tình trạng bên ngoài, các thông số kỹ thuật và thiết bị bảo vệ.

Đối với bình chịu áp lực, nội dung kiểm tra có thể bao gồm:

• Tình trạng bên ngoài và bên trong.
• Tình trạng bề mặt kim loại.
• Mối hàn và các mối nối.
• Van an toàn.
• Áp kế.
• Thiết bị đo mức.
• Các thiết bị bảo vệ liên quan.
• Thử bền, thử kín và thử vận hành khi quy trình yêu cầu.

Riêng van an toàn, thông số áp suất đặt là một nội dung quan trọng. Các mẫu biên bản kiểm định bình chịu áp lực hiện hành cũng có trường riêng để ghi áp suất đặt của van an toàn.

7. Kiểm định và hiệu chỉnh van an toàn có giống nhau không?

Hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau.

Kiểm định là quá trình đánh giá thiết bị theo quy trình kỹ thuật nhằm xác định thiết bị có đáp ứng yêu cầu an toàn hay không.

Trong khi đó, hiệu chỉnh là việc điều chỉnh thông số làm việc của van về giá trị phù hợp theo yêu cầu kỹ thuật.

Trong quy trình kiểm định nồi hơi, van an toàn có thể được kiểm tra, hiệu chỉnh áp suất làm việc và niêm chì trong quá trình thử vận hành.

Do đó, không nên đồng nhất “đã hiệu chỉnh van” với “đã hoàn thành kiểm định thiết bị”.

8. Làm gì khi van an toàn sắp hết hạn kiểm định?

Để tránh gián đoạn hoạt động, doanh nghiệp nên chủ động kiểm tra thời hạn ghi trên hồ sơ kiểm định và lên kế hoạch trước.

Có thể thực hiện theo các bước:

Bước 1: Kiểm tra biên bản hoặc giấy chứng nhận kiểm định gần nhất.

Bước 2: Xác định thiết bị mà van đang bảo vệ: nồi hơi, bình chịu áp lực, đường ống hay hệ thống khác.

Bước 3: Xác định quy trình, quy chuẩn hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng.

Bước 4: Kiểm tra tình trạng thực tế của van và thiết bị.

Bước 5: Liên hệ tổ chức kiểm định đủ điều kiện để thực hiện theo quy định áp dụng.

Đặc biệt, không nên tự ý kéo dài thời gian sử dụng chỉ vì van vẫn đang hoạt động bình thường.

9. Có được sử dụng van an toàn đã quá hạn kiểm định không?

Câu trả lời phụ thuộc vào đối tượng thiết bị, quy định áp dụng và tình trạng hồ sơ kiểm định.

Nếu thiết bị thuộc diện phải kiểm định và đã đến hạn kiểm định mà chưa được thực hiện, việc tiếp tục vận hành cần được xem xét theo quy định pháp luật và quy trình kỹ thuật tương ứng. Không nên mặc định rằng van vẫn sử dụng được chỉ vì chưa xuất hiện sự cố.

Đối với thiết bị chịu áp lực, việc kiểm định nhằm xác nhận tình trạng an toàn tại thời điểm kiểm tra. Hồ sơ kiểm định cũng ghi rõ thời hạn kiểm định tiếp theo và các kiến nghị cần thực hiện.

Vì vậy, doanh nghiệp nên quản lý thời hạn kiểm định như một phần của hồ sơ quản lý thiết bị, thay vì chỉ kiểm tra khi xảy ra sự cố.

10. Lưu ý quan trọng khi xác định thời hạn kiểm định van an toàn

Khi tìm hiểu thời hạn kiểm định van an toàn, có 4 điểm cần nhớ:

1. Không có một thời hạn chung cho mọi van an toàn.
2. Cần xác định van đang bảo vệ thiết bị hoặc hệ thống nào.
3. Thời hạn phải căn cứ vào quy chuẩn, quy trình kiểm định và hồ sơ kiểm định thực tế.
4. Có thể phải kiểm định bất thường trước thời hạn khi thiết bị gặp sự cố, sửa chữa, thay đổi hoặc xuất hiện tình trạng bất thường.

Các quy trình kiểm định cũng cho phép trường hợp thời hạn được rút ngắn khi có căn cứ phù hợp; lý do rút ngắn phải được thể hiện trong hồ sơ kiểm định.

Kết luận

Thời hạn kiểm định van an toàn không nên được hiểu đơn giản là một mốc cố định 12 tháng cho tất cả trường hợp. Van thường được kiểm tra trong tổng thể thiết bị chịu áp lực hoặc hệ thống mà nó bảo vệ, và thời hạn kiểm định phải căn cứ vào quy định kỹ thuật tương ứng.

Đối với nồi hơi, bình chịu áp lực và hệ thống đường ống, các quy trình kiểm định có thể quy định những chu kỳ khác nhau tùy loại thiết bị, tuổi thiết bị, môi chất và điều kiện vận hành. Hồ sơ kiểm định sẽ thể hiện thời hạn kiểm định tiếp theo, đồng thời có thể ghi lý do nếu thời hạn được rút ngắn.

Vì van an toàn là thiết bị trực tiếp tham gia bảo vệ hệ thống trước nguy cơ quá áp, việc kiểm định đúng thời hạn, kiểm tra tình trạng thực tế và xử lý kịp thời các dấu hiệu bất thường là yếu tố quan trọng để duy trì an toàn trong quá trình vận hành.

Rất mong các bạn quan tâm và theo dõi yuanan.vn để cập nhật thông tin mới nhất về thời hạn kiểm định van an toàn!